Σε σύγχρονη «μάστιγα» αναδεικνύονται καθημερινά οι νεφροπάθειες, οι οποίες πλήττουνσήμερα ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό συνανθρώπων μας, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, εκτιμάται ότι σήμερα στη χώρα μας οι νεφροπαθείς ασθενείς ανέρχονται σε περίπου 1.000.000, δηλαδή το 10% του συνολικού πληθυσμού!
Σακχαρώδης διαβήτης και υπέρταση ευθύνονται σχεδόν για 3 στα 4 (ποσοστό 71%)περιστατικά νεφρικής νόσου. Περιστατικά τα οποία είτε καταλήγουν σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, υποβαθμίζοντας δραματικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς, είτε τον οδηγούν στο θάνατο από άλλες αιτίες, με πιο συχνές τα καρδιαγγειακά συμβάματα και εγκεφαλικά επεισόδια, καθώς και άλλες περιφερικές αγγειακές παθήσεις.
Η μεταμόσχευση νεφρού εξακολουθεί να αποτελεί την πλέον ενδεδειγμένη θεραπευτική αντιμετώπιση της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου, παρά τη σημαντική βελτίωση των μεθόδων αιμοκάθαρσης και περιτοναϊκής κάθαρσης, και παρά την ανάγκη λήψης ισχυρών ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων εκ μέρους του μεταμοσχευμένου ασθενή. Υπάρχουν, μάλιστα, μελέτες που δείχνουν ότι οι ασθενείς που είναι σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση, και μέχρι να βρεθεί μόσχευμα κάνουν αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση, παρουσιάζουνμεγαλύτερη θνητότητα από ασθενείς της ίδιας ηλικίας που έχουν ήδη μεταμοσχευθεί.
Τα παραπάνω τόνισαν σήμερα σε συνέντευξη τύπου ο Πρόεδρος του Ελληνικού Κολλεγίου Νεφρολογίας και Υπέρτασης (Ε.ΚΟ.Ν.Υ.),Αμ. Επ. Καθηγητής κ. Αθανάσιος Διαμαντόπουλος, ο Καθηγητής Παθολογίας - Νεφρολογίας Α.Π.Θ. κ. Δημήτριος Γρέκας, ο Αν. Καθηγητής Παθολογίας – Νεφρολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Δημήτριος Βλαχάκος και η Επιμελήτρια Α’ του Νεφρολογικού Τμήματος του Γ.Ν.Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ κ. ΕρασμίαΨημένου. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη διεξαγωγή του 1ου Πανελληνίου Συνεδρίου και του 11ου Κύκλου των «Αλκυονίδων Ημερών Νεφρολογίας» του Ε.ΚΟ.Ν.Υ., τα οποία θα πραγματοποιηθούν στις 27-29 Ιανουαρίου 2011 στην Πάτρα (ξενοδοχείο Astir).
Όπως εξήγησε ο κ. Διαμαντόπουλος, πρόκειται για ένα σημαντικό επιστημονικό γεγονός στο οποίο θα συμμετάσχουν έγκριτοι ειδικοί που έχουν συμβάλλει ουσιαστικά στην εξέλιξη της Νεφρολογίας στη χώρα μας. Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου έχουν προγραμματιστεί διαλέξεις, στρογγυλά τραπέζια και ελεύθερες ανακοινώσεις στοχευμένες σε σύγχρονα επιστημονικά πεδία που ενδιαφέρουν, εκτός από τους Νεφρολόγους, και άλλους ιατρούςσυναφών ειδικοτήτων, καθώς και ειδικευόμενους.
Σημαντική καινοτομία του Συμποσίου των «Αλκυονίδων Ημερών Νεφρολογίας» αποτελεί η πρόσκληση προς την Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Ιατρικής να συμμετάσχει στις εργασίες του για να μας ενημερώσει για την επανεμφάνιση, σε σύγχρονη μορφή, θεραπευτικών πρακτικών που χρησιμοποιούνταν από αρχαιοτάτων χρόνων για τη θεραπεία σοβαρών παθήσεων, όπως ο καρκίνος, το διαβητικό πόδι κτλ.
«Αντικείμενο της εργασίας αυτής ήταν η παρακολούθηση της φαρμακευτικής ζωής τριών φυτών», ανέφερε ο κ. Διαμαντόπουλος, «δηλαδή, της αρτεμησίας (για τη θεραπεία της ελονοσίας), της ελιάς (για τη θεραπεία του καρκίνου) και του μελίλωτου (για τα διαβητικά έλκη), από τη Ρωμαϊκή εποχή μέχρι σήμερα. Συγκεκριμένα, η χρήση, η αχρησία, η αποδοχή και η απόρριψή τους από την ιατρική κοινότητα, μέχρι την επανεμφάνισή τους ως “νέων” επιστημονικών φαρμάκων με, περίπου, θαυματουργικές ιδιότητες».
Η αρτεμησία είχε προταθεί ήδη τον 1ον μ.Χ. αιώνα από τον Διοσκουρίδη ως ανθελονοσιακό. Εγκαταλείφθηκε αργότερα και επανήλθε έπειτα από έρευνες του τέλους του 20 αιώνα, με σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO). Επιπλέον, συνολικά τα έργα του παρελθόντος συνιστούν το μελίλωτο (πόα της οικογένειας των ψυχανθών που περιέχεικουμαρινικούς και επουλωτικούς παράγοντες), μεταξύ άλλων ενδείξεων, ως βελτιωτικό των κιρσών και των ελκών των κάτω άκρων. Την πλέον σαφή ένδειξη δίνει ο ίδιος ο Ιπποκράτης. Το φυτό εγκαταλείφθηκε από τη σύγχρονη φαρμακοποιία, και επανέρχεται σαν Angipars, αρχικά ως εκχύλισμα και τώρα σα συνθετικό προϊόν.
Με αυτά τα δεδομένα, έγινε ανασκόπηση στην αρχαία, Βυζαντινή, Λατινική και Μεσαιωνική ιατρική βιβλιογραφία, στις φαρμακοποιίες του 18ου και 19ου αιώνα, στα Πρακτικά της Ιατρικής Εταιρείας Δυτικής Ελλάδος, όπως και σε λαογραφικά Ελληνικά και Βρετανικά κείμενα σχετικά με τις αναφορές στα ανωτέρω φυτά και τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες. Τα ευρήματα συγκρίθηκαν με την παρουσίαση «νέων» φαρμάκων για τις αντίστοιχες ασθένειες, που παρήχθησαν από το Ερευνητικό Κέντρο Διαβήτη της Τεχεράνης σε συνεργασία με τοKarolinscaUniversity της Στοκχόλμης, καθώς και από Πανεπιστημιακά Εργαστήρια των ΗΠΑκαι της Κίνας.
Την τελευταία τριακονταετία ανακοινώθηκαν από Έλληνες, μη ερευνητές, ιατρούςαποτελέσματα συμβατά με την αντιμετώπιση του καρκίνου από προϊόντα της ελιάς. Όλααπορρίφθηκαν από την ιατρική κοινότητα. Εν τούτοις, πρόσφατες διεθνείς εργασίες αναγνωρίζουν στο ινδολο - ακετοξεικόοξύ (προϊόν της ελιάς) αναμφισβήτητες κυτταροτοξικές ιδιότητες. Συμπερασματικά, είπε ο κ. Διαμαντόπουλος, είναι άκρως αντιεπιστημονική η στάση να απορρίπτεται συλλήβδην η αρχαία βοτανολογική γνώση ως πρόληψη, χωρίς να τεκμηριώνεται με ορθή μεθοδολογία τόσο η απόρριψη, όσο και η αποδοχή της.
Στη
στενή σχέση σακχαρώδη διαβήτη και νεφροπαθειών αναφέρθηκε ο κ. Γρέκας. Όπως τόνισε, έως και
πάνω από το 35% όλων των ασθενών με διαβήτη και των δύο τύπων (1,2) τελικά
θα παρουσιάσουν νεφροπάθεια μετά από 25 με 30 χρόνια νόσου. Σχεδόν
το 45% των ασθενών που ξεκινούν χρόνια αιμοκάθαρση εμφανίζουν ως αιτία τη διαβητική νεφροπάθεια. Σύμφωνα, μάλιστα, με την Ετήσια Αναφορά Δεδομένων του U.S. Renal Data System 2007 (
www.usrds.org), η συχνότητα εμφάνισης νεφροπάθειας εξαιτίας του διαβήτη φαίνεται να αυξάνεται σε ποσοστά πάνω από το
50% για τα έτη
2005 – 2020 στις ΗΠΑ, γεγονός που αντανακλά και την
αύξηση του πληθυσμού των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
Την εξέλιξη της διαβητικής νεφροπάθειας χαρακτηρίζουν πέντε (5) κλινικά στάδια. Η σταδιοποίηση βασίζεται στις τιμές του ρυθμού σπειραματικής διήθησης, του ποσοστού απέκκρισης λευκωματίνης στα ούρα και της συστηματικής αρτηριακής πίεσης. Τα στάδια περιγράφουν καλύτερα την κατάσταση στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, καθώς οι ασθενείςσε αυτόν είναι συχνά μικρής ηλικίας και, κατά βάση, δεν έχουν αναπτύξει ακόμη άλλες συστηματικές νόσους (π.χ. υπέρταση).
Σε αντίθεση με τους διαβητικούς τύπου 1, οι διαβητικοί τύπου 2 έχουν ήδη υπέρταση με την εμφάνιση της νόσου, επεσήμανε ο Καθηγητής. Λόγω του υψηλού δείκτη θνησιμότητας απόκαρδιαγγειακά νοσήματα, πολλοί διαβητικοί τύπου 2 καταλήγουν πριν εμφανίσουν νεφροπάθεια τελικού σταδίου. Ακόμα και κατά τη χρόνια αιμοκάθαρση, το ποσοστό θανάτων από καρδιαγγειακά συμβάματα στους διαβητικούς είναι σχεδόν 50% υψηλότερο σε σύγκριση με τους μη διαβητικούς, φτάνοντας σε επίπεδα 120 θανάτων ανά 1000 ασθενείς μετά από 1 χρόνο αιμοκάθαρσης.
Έγκυρες διεθνείς επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι η έναρξη και η εξέλιξη προς νεφροπάθεια μπορεί να καθυστερήσει με παρεμβάσεις, με την προϋπόθεση ότι αυτές θα πραγματοποιηθούν στα πρώτα στάδια της πορείας της νόσου. Για το λόγο αυτόν, ο προληπτικός έλεγχος έχει ιδιαίτερα βαρύνουσα σημασία. Συνιστάται η διενέργεια μιας (1) εξέτασης ούρων ετησίως, ξεκινώντας περίπου 5 χρόνια μετά την εγκατάσταση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 και τη στιγμή της διάγνωσης για τον τύπου 2. Επιπλέον, μαζί με τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου και δείκτες προς αξιολόγηση, όπως η γλυκόζη, ηαρτηριακή υπέρταση, το λιπιδαιμικό προφίλ και ο τρόπος ζωής (κάπνισμα, παχυσαρκία), θα πρέπει να αναγνωρίζονται και άλλοι δείκτες και, μεταξύ αυτών, το μέγεθος του δείκτη πρωτεϊνουρίας.
Από την πλευρά του, ο κ. Βλαχάκος αναφέρθηκε στη σχέση καρδιαγγειακού συστήματος και νεφρών, μιας αντίστοιχα «ολέθριας» σχέσης με εκείνης του σακχαρώδη διαβήτη. Οι νεφροί, ταδύο μικρά αυτά όργανα σε σχήμα φασολιού, που είναι στρατηγικά τοποθετημένα στις δύο πλευρές της αορτής, λαμβάνουν το 1/5 της καρδιακής παροχής, δηλαδή 1 λίτρο αίματος ανά λεπτό, και αποτελούν τον «καθρέπτη» του καρδιαγγειακού συστήματος. Οι νεφροί, με το διττό ρόλο τους ως εξωκρινή και ενδοκρινή όργανα, επιτελούν βασικές διεργασίες οι οποίεςαλληλεπιδρούν με τη λειτουργία της καρδιάς και είναι ζωτικές για τη διατήρηση της ζωής.
Ως εξωκρινή όργανα, οι νεφροί ρυθμίζουν τον όγκο του νερού και την συγκέντρωση των ηλεκτρολυτών του οργανισμού, δηλαδή τον όγκο του πλάσματος που κυκλοφορεί στα αγγεία. Αποκλίσεις από το φυσιολογικό όγκο έχουν μεγάλη σημασία στην υπέρταση και στην καρδιακή ανεπάρκεια, η παρουσία των οποίων συνοδεύεται από οιδήματα καιδύσπνοια, λόγω κατακράτησης νερού και άλατος από τους νεφρούς και συμφόρησης των πνευμόνων. Επιπλέον, αποβάλλουν τις ουραιμικές τοξίνες και προλαμβάνουν το ουραιμικό σύνδρομο, που χαρακτηρίζεται από ανορεξία, ναυτία, εμέτους, αδυναμία, κνησμό, καθώς και άλλα σοβαρότερα προβλήματα από την καρδιά, τον εγκέφαλο και το σκελετό.
Ως ενδοκρινή όργανα, παράγουν τρεις (3) ορμόνες, τη ρενίνη, την ερυθροποιητίνη και τηνενεργό μορφή της βιταμίνης D (1,25-διϋδροξυ-βιταμίνη D), οι οποίες παίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην καρδιά και τα αγγεία. Από τη ρενίνη αρχίζει η ενεργοποίηση του καταρράκτη αγγειοτασινογόνο -> αγγειοτασίνη Ι -> αγγειοτασίνη ΙΙ -> αλδοστερόνη. Η αγγειοτασίνη ΙΙ προκαλεί αγγειοσύσπαση και έχει τροφικό/αυξητικό ρόλο στην καρδιά και τα αγγεία, επιταχύνει την αρτηριοσκλήρωση, συμμετέχει στην ανάπτυξη υπερτροφίας στην καρδιά, και στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, σε συνέργεια με την ερυθροποιητίνη. Η αλδοστερόνη προκαλεί κατακράτηση άλατος και υπερτροφία στην καρδιά. Αντιλαμβάνεται κανείς, λοιπόν, εύκολα γιατίστη θεραπεία των καρδιαγγειακών παθήσεων κυρίαρχη θέση κατέχουν τα φάρμακα που αναστέλλουν τον άξονα ρενίνης-αγγειοτασίνης-αλδοστερόνης και γιατί δεν υπάρχει σχεδόν κανείς υπερτασικός, καρδιοπαθής, νεφροπαθής ή διαβητικός ασθενής που να μη λαμβάνεικάποιο από αυτά τα φάρμακα.
Η ερυθροποιητίνη είναι η κύρια ορμόνη για την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων στον μυελό των οστών. Η νεφρική ανεπάρκεια ήταν η κύρια αιτία ανεπάρκειας αυτής της ορμόνης και ανάπτυξης αναιμίας, μέχρις ότου στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 ανακαλύφθηκαν και παρασκευάστηκαν συνθετικές μορφές ερυθροποιητίνης.
Καταλήγοντας, ο κ. Βλαχάκος ανέφερε ότι η ενεργός μορφή της βιταμίνης D(1,25-διϋδροξυ-βιταμίνη D), αν και αποκαλείται βιταμίνη είναι στην πραγματικότητα ορμόνη, αφού παραγόμενη στους νεφρούς ταξιδεύει στην κυκλοφορία και δρα στο καρδιαγγειακό σύστημα, κατευνάζοντας τον άξονα ρενίνης – αγγειοτασίνης – αλδοστερόνης. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι οι εκτιθέμενοι στον ήλιο Μεσογειακοί λαοί έχουν λιγότερα καρδιαγγειακά νοσήματα σε σύγκριση με τους Βόρειο-Ευρωπαίους και αυτό μπορεί να μην οφείλεται αποκλειστικά στην πολυδιαφημισμένη λεγόμενη Μεσογειακή δίαιτα, αλλά και στην παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων βιταμίνης D, λόγω επαρκούς εκθέσεως στον ήλιο.
Μολονότι τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των ατόμων με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια αυξάνεται συνεχώς, σήμερα ο μεγαλύτερος περιορισμός στην ευρύτερη εφαρμογή της μεταμόσχευσης είναι ο ανεπαρκής αριθμός μοσχευμάτων, υπογράμμισε η κ. Ψημένου. Ένα ποσοστό των αναγκών σε νεφρούς εξακολουθούν να καλύπτουν οι συγγενείς των νεφροπαθών, αλλά δεν έχουν όλοι οι νεφροπαθείς κάποιον δικό τους που να είναι σε θέση να δώσει νεφρό. Προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν την ολοένα αυξανόμενη ανάγκη για εξεύρεση μοσχευμάτων, τα περισσότερα μεταμοσχευτικά Κέντρα έχουν επεκτείνει τα κριτήρια καταλληλότητας των μοσχευμάτων μεταθέτοντας το όριο ηλικίας προς τα πάνω. Έτσι, ανάμεσα στα έτη 1991 – 2007 στην Ευρώπη το ποσοστό των δοτών ηλικίας >55 ετών αυξήθηκε από 12.5% σε 38.5%, και >65ετών από 2.3% σε 12.1%.
Η επιλογή του πλέον κατάλληλου λήπτη για κάθε προσφερόμενο μόσχευμα γίνεται με βάση συγκεκριμένα κριτήρια επιλογής. Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται α) η ομάδα αίματος καιη ιστοσυμβατότητα, β) ο χρόνος αναμονής, γ) η παιδική και εφηβική ηλικία και δ)ιατρικές προτεραιότητες, δηλαδή άτομα ευαισθητοποιημένα και άτομα που δεν έχουν καμία δυνατότητα αιμοκάθαρσης και περιτοναϊκής κάθαρσης.
Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα της οξείας απόρριψης, δηλαδή της μη αποδοχής του μοσχεύματος από τον οργανισμό του λήπτη, το οποίο κατά τις δεκαετίες 1970 – ‘80 οδηγούσε σε απώλεια του 50% των νεφρών πριν κλείσει ένας (1) χρόνος από τη μεταμόσχευση, σήμερα αντιμετωπίζεται επιτυχώς χάρη στα βελτιωμένα σύγχρονα ανοσοκατασταλτικά φαρμακευτικά σχήματα. Με τη χρήση των σχημάτων αυτών, ακόμα και τα μοσχεύματα που προέρχονται από μεγάλους σε ηλικία δότες δεν απορρίπτονται εύκολα, γεγονός που συμβάλλει στην αύξηση των ποσοστών επιβίωσης των μεταμοσχευμένων νεφρών σε 90-95% τον πρώτο χρόνο.
Ωστόσο, το πρόβλημα της μακρόχρονης επιβίωσης των μοσχευμάτων δεν έχει ακόμα αντιμετωπιστεί επαρκώς. Όλοι οι μεταμοσχευμένοι νεφροί υπόκεινται σε φθορά, η οποία ξεκινά ήδη από την αφαίρεσή τους από το σώμα του δότη. Η προσπάθεια διατήρησης των μεταμοσχευμένων νεφρών σε λειτουργία για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αποτελεί σημαντικό τμήμα της έρευνας στον τομέα της μεταμόσχευσης, ενώ δεν έχει σταματήσει η προσπάθεια για την εξεύρεση τρόπου ανοχής του μεταμοσχευμένου νεφρούαπό το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου με τη χρήση ελάχιστων – ή και καθόλου –φαρμάκων μετά το πέρας του αρχικού κρίσιμου μετεγχειρητικού σταδίου.
Τέλος, αναφερόμενη στις οικονομικές παραμέτρους των μεταμοσχεύσεων, η κ. Ψημένου υπογράμμισε ότι το οικονομικό κόστος της μεταμόσχευσης αποβαίνει τελικά μικρότερο από το συνολικό κόστος της διαδικασίας της αιμοκάθαρσης, ενώ σε ό,τι αφορά την κοινωνική της διάσταση η προσφορά μοσχευμάτων δεν αποτελεί μόνο προσφορά προς το άτομο που πάσχει, αλλά και προς ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο.
Πηγή : tanea.gr
